Yeshâyaùt

(Isaïanism)

toséphet la “qëraon”

îmm pirqë tanak' b otiyot latiniyot

më-ët

ITTAMAR BEN-AVI

Yelid Çiyon

Natanyah

(Haçi shëbvet Menashé)

5699–1938

L raâyati ha sephardiya, Lëah

Asher k immi Devora l phanëha

immeçatni b milhamti

I hithayut datit b arçënu

I. B.

AQDAMA

Ba-zé nittan nissayon rishon le hadpasat pirqë “tanakh” be otiyot latiniyot.

Më-az u-mi tamid halamti âl efsharut niphlaa zo.

Ha Shibve’îm, be Alexabdriya, hëm hëm asher hëfiçu ët yediât toratënu be khol medinot ha ôlam we sëpher sepharënu nimkar gam ka-yom be êsrim millyonë haâtaqot shana-shana. Mubvtehani, kiy tanakh be otiyot latinyot, be çiddë ha otiyot ha ashuriyot wé targumo ha loâzi, yashlim ët maâsé ha Shibve’îm be midda shé eyn gam le shaârah.

Hikka Shaùl ba alapaw we David be ribvevotaw qare’u benot Yerushalaym bi sesonan, le-phanim.

Eliézer Ben-Yehuda histappëq be ribvevot ha medabberim Ibvrit, akh beno bekhoro shoëf lé meot millyonim be khol aphesë ha ôlam – Yehudim we nokherim ke ahat ôd be yamënu anu.

Tanakh meqori asher ka-zé, be liwyat millon îbvri-loâzi be otan otiyot latiniyot (shé hën hën, derekh agav, yoreshot ha otiyot ha îbvriyot ha qadmoniyot!) yiphtah ët shaâarë miqdashënu, bi yeshâ’yauto ha çerupha, lanu we-la enoshiyut kullah.

Miy yittenenni zokhé li reot be êynay, – ani ha yeled ha rishon la dibbur ha îbvri ha hay bi Yehuda ha ha shelishit, – ët niçhonah ha sofi shell sephatënu zot be emçeût tanakhënu ha melutan ke Esperanto tibveî we yahid le khol ha âmmim ha holekhim le or Elohënu we torato.

Natanyah, kislëv 5699/1938

־־־־־־־־־־־־־־־־־־

HÉÂRA L ÂTTIQUT HA TANAKH U MADDÂIYUTO

Yom (ragil) b êynë Elohim, kayadûm, kayadûa = 1.000 shana

Yom (tequpha) k shana ahat be êynaw = 365.000 "

(wzé hu “yom ehad” bi “b-rëshit”)

Yom shëni (mukhpal mi qodemo) = 730.000 "

Yom shelishi (mushlash mi qodemo) = 2.190.000 "

Yom rebviî (murbâ mi qodemo) = 8.760.000 "

Yom hamishi (muhmash mi qodemo) = 43.800.000 "

Yom shishi (mushtash mi qodemo) = 262.800.000 "

Nesakhkël, im kën, u maçanu

le hitpatehut ha areç mitehillatah 318.645.500 shana

– mispar ha mat’im, b qëruv, la maddâ

B RESHIT

PEREQ HA ALEPH

1.

Bi rëshit bara' Elhohim

ët ha shamaym,

[we ët ha kokhavim⁵,]

we ët ha areç.

* * *

2.

We ha areç

hayeta tohu wa bvohu

we hosheq⁶ âl penë tehom,

we ruah Elohim

marhéphet⁷ âl panëha⁸ maym.

3.

Wa y’omer Elohim:

“Yehi ur!”⁹

Wa yehi ur.

4.

Wa yar' Elohim

ët ha ur kiy tov

5. Wa yehi êrev

wa yehi bvoqer –

yom ehad.¹⁰

* * *

6.

Wa y’omer Elohim:

"Yehi raqîa

be tokh ha shamaym,

wi-yehi mabvdil

beyn maym lé shamaym"¹¹

7.

Wa yâas Elohim

ët ha raqîa,

wa yabvdël beyn ha maym

asher mi tahat la raqîa

u bveyn ha shamaym¹²

asher më-âl la raqîa –

wa yehi khën.

8.

Wa yiqra' Elohim

la raqîa shëmaym.¹³

Wa yehi êrev

wa yehi bvoqer –

yom shëni.

9.

Wa y’omer Elohim:

"Yiqqawu ha maym

Mi tahat ha shamaym

El maqom éhad,

We tëraé ha yabbasha!"

Wa yehi khën.

10.

Wa yiqra' Elohim

la yabbasha “éreç”

u-le miqwé ha maym

qara' “yammim”,

Wa yar' Elohim kiy tov.

11.

Wa y’omer Elohim

"Tadshë' ha areç déshé'

(êsev mazrîa zérâ),

asher zar’ô bvo âl ha areç!"

eç peri ôse peri le mino,

Wa yehi khën.

12.

Wa toçë' ha areç déshé'

(êsev mazrîa zérâ le minëhu

wa êç ôsé peri,

asher zar’ô bvo le minëhu;

Wa yar' Elohim kiy tov.

13.

Wa yehi êrev,

wa yehi bvoqer ־

yom shelishi.

* * * *

14.

Wa y’omer Elohim:

"Yehi meorot

bi ‘reqîa-ha-shamaym’

le habvdil beyn ha yom

u bveyn ha layla!"

Wa yiqra' Elohim

La or “yom”

We la hoshekh qara' “layla”;

we hayu le orot u le moâdim,

u le yamim we shanim.

15.

We hayu li meorot

bi ‘reqîa-ha-shamaym’

le ha’ir âl ha areç –

wa yehi khën.

16.

Wa yâas Elohim

ët shenë ha meorot ha gedolim

ët ha maor ha gadol

le memshélet ha yom

we ët ha maor ha qaton

le memshélet ha layla.

17.

We yittën otam Elohim

bi “reqîa-ha-shamaym”

le ha’ir âl ha areç.

18.

We li m’shol ba yom

u bva layla;

u le habvdil beyn

ha or we ha hoshekh.

Wa yar' Elohim kiy tov –

19.

Wa yehi êrev

Wa yehi bvoqer –

yom rebviî.

* * *

20.

Wa y’omer Elohim:

"Yishreçu ha maym

shêreç nephesh hayya

we ôf yeôphëf âl ha areç –

âl penë “reqîa-ha-shamaym!”

21.

Wa yibvra' Elohim

ët ha tanninim ha gedolim;

we ët kol néphesh

Ha hayya ha roméset

asher shareçu ha maym

le minëhem;

we ët kol ôf kanaf

le minëhu.

Wa yar' Elohim kiy tov.

22.

Wa yebvarëkh otam

Elohim l’ëmor:

"Peru u rebvu u mile’u

ët ha maym ba yammim

we ha ôf yirev ba areç!"

23.

Wa yehi êrev,

wa yehi bvoqer –

yom hamishi.

* * *

24.

Wa y’omer Elohim:

"Toçë' ha areç

néfesh hayya le minah!"

wa yehi khën.

25.

Wa yâas Elohim

ët hayyat ha areç le minah,

we ët ha behëma le minah

we ët kol remes ha adama

le minëhu

Wa yar' Elohim kiy tov.

26.

Wa y’omer Elohim:

"Naâsé Adam

be çalmëno, ki demutënu;

we yiredu bi degat ha yamm

u bva behëma,

u bve khol areç,

u bve ôf ha shamaym,

u be khol ha rémes

ha romës âl ha areç!"

27.

Wa yibvra' Elohim

et ha adam be çalmo –

be çelem Elohim bara' oto;

zakhar u neqëva bara' otam.

28.

Wa yebvarekh otam Elohim,

wa y’omer lahem Elohim:

"Peru, u rebvu, u mile’u

ët ha areç – we khibbeshuha;

u redu bi degat ha yamm

u bve ôf ha shamaym

u bve khol hayya

ha roméset âl ha areç!"

29.

Wa y’omer Elohim:

"Hinnë natatti lakhem

et kol êsev zorêa zérâ

asher âl penë kol ha areç

we ët kol ha êc

asher bo peri êc zorêa zerâ –

lakhem yihyé le okhla;

30.

u le khol hayyat ha areç

u le khol ôf ha shamaym

u le khol romës âl ha areç

asher bo néphesh hayya –

et kol yereq-êsev le okhla".

We yehi khën.

31.

Wa yar' Elohim

ët kol asher âsa

we hinnë tov meod.

wa yehi êrev,

wa yehi bvoqer –

Yom ha shishi.

־־־־־־־־־־

(reë ha heâra b sof âmmud 4.)

Shabat

PÉREQ HA BEYT

1.

Wa yekhullu

ha shamaym we ha areç

we khol çebvaam.

2.

Wa yekhal Elohim

ba yom ha shebviî

Mi kol melakhto asher âsa.

3.

Wa yebvarekh Elohim

ët yom ha shebviî

wa yeqaddësh oto,

kiy bvo shabvat mi kol melakhto

asher bara' Elohim la âsot.

ASARON

(âséret ha dibberot)

Anokhi Adonay Elohëkha, Lo' tirçah.

asher hoçëtikha më éreç

Miçraym – mi beyt

âbvadim.

Lo' yiheyé lekha Elohim Lo' tignuv.

Ahërim âl panay

Lo' tissa' ët shëm Elohëkha la shaw. Lo' tin’af.

Zekhor ët yom ha Shabbat Lo' taânë be rëâkha êd sháqer.

le qaddesho: shëshet

yamim taâbvod we âsita

kol melakhtékha we yom

ha shebviî shabbat l’Adonay

Elohëkha. Lo' taâsé

kol melakha – atta

u bvinekha u bvittkha,

âbvdekha wa amatékha,

u bvehemtekha we gërkha

asher bi sheârëkha.

Kabbëd ët abvikha we ët Lo' tahmod beyt reêkha,

Immêkha, le maân yaarikhun ëshet rëâkha we abvdo,

yamëkha âl ha wa amato we shoro,

adama, asher Adonay wa hamoro – we khol

Elohëkha notën lakh. asher lo.

HAZON

PEREQ HA ALEPH

Hazon Yeshaâyáhu Ben-Amoç, asher haza âl Yehuda wi Yerushaláym bi yemë Ŭzziyahu, Yotam, Ahaz, Yehizqiyahu – malkhë Yehuda:

I

1.

Shimeû shamáym

wé haazini éreç, –

kiy Adonay dibbër!

2.

Banim giddalti wé romamti

wé hëm pásheû bviy;

3.

Yadâ shor qonëhu

Wa hamor ëbvus beâlaw –

Yisraël lo' yadâ,

âmmi lo' hitbonan.

4.

Hoy goy hotë,

âmm kebved âwon,

zerâ merëîm,

banim mashhtim –

âzebvu ët Adonay,

niaçu ët qedosh Yisraël,

nazoru ahor.

5.

Ål mé tukku –

ôd tosiphu sara;

kol rosh la hóli

wé khol lëbvav daway. –

6.

mi kaph régel we âd rosh

eyn boh metom:

péçâ we habura

u makka teriya –

lo' zóru

we lo' hubbashu

we lo' rukkekha ba sha’men.

7.

Arçekhem shemama,

ârëkhem seruphot ësh,

admatekhem le negdekhem –

zarim okhelim otah

u shmama ke mahpëkhat zarim.

8.

We notera bvat Çiyon

ké sukka be-kharem,

ki meluna be miqsha,

ké îr neçura.

9.

Lulë Adonay Çebvaot

hotir lánu sarid ki-meât –

ki Sedom hayinu,

La Âmora daminu.

II.

10.

Shimeû debvar Adonay –

qeçinë Sedom,

haazinu torat Elohënu –

âmm Âmora!

11.

“Lamma liy ruv zibvhëkhem?”

y’omar Adonay –

"Sabvaâti ôlot éylim –

we hëlev meriim,

we dam parim u khebvasim

we âttudim – lo' hephaçti!

12.

Kiy tabvo’u lë-raot panáy

– miy bviqqësh zot mi yedëkhem

remos haçëráy?

13.

Lo' tosiphu habvi' minhat shaw –

qetoret toêva hi' liy;

hodesh we Shabbat qero' miqra'

– lo' ukhal àwen wa âçara;

14.

hodshëkhem u moâdëkhem

sânea naphshi,

hayu âlay ke torah,

– nil’ëti neso'.

15.

U-bve pháriskhem kapëkhem –

aâlim êynay mi-kem;

gam kiy tarbu tephilla –

eynenni shomêa

yedëkhem damim malëu.

16.

Rahaçu, hizakku,

hassiru rôa maâlalëkhem

mi néged êynay –

hidelu harêa,

17.

limedu hëtëv,

direshu mishpat,

asheru hamoç,

shiphetu yatom,

ribvu almana!

III

18.

“Lekhu-na' we niwakheha” –

y’omar Adonay –

'im yiheyu hataëkhem ka shanim –

ka shéleg yalbinu?

Im yaadimu ka tolâ –

ka çémer yiheyu?

19.

Im t’obvu u shemaâtem –

tuv ha areç t’okhëlu,

20.

we im temaanu u meritem –

hérev te’ukhelu;

Kiy piy Adonay dibbër".

21.

Eykha hayeta lé zona

qirya neémana,

melëati mishpat –

çédeq yalin bah

we âtta – meraçehim?

22.

Kaspëkh haya lé sigim,

sobveëkh mahul ba maym,

23.

saráykh sorerim

We habvërë gannabvim –

kullo ohëv shohad

we rodëf shalmonim,

yatom lo' yishpotu

we riv almanac lo' yabvo' âlëhem.

IV

24.

La-khën ne’um ha adon

Elohim çevaot, abvir Yisraël:

Hoy ennahem mi çaray

we innaqema më oyebvay.

25.

We ashibva yadi âlaykh,

we eçrof ka bor sigaykh,

we asira kol bediláykh;

26.

we ashibva shophetaykh ke-bva rishona

we yoâçáykh ke-bva tehilla;

aharë-khën yiqqarë' lakh îr ha çédeq

– qirya neémana.

27.

Çion be mishpat tippadé

we shabvëha bi çedaqa;

28.

We shébver posheîm we hatta’im

yahdaw, we ôzebvë Adonay yikhelu.

29.

Kiy tëbvóshu më ëlim

Asher hamadetem,

we tahperu më ha gannot

asher behartem;

30.

Kiy tiyheyu ke ëla nobvélet âléha

u-khe ganna asher naym eyn lah.

31.

We haya he hason li nêoret

u phoâlo le niçoç –

u bvaâru shenëhem yahdaw –

we eyn mekhabbé….

־־־־־־

PÉREQ HA BEYT

I

1.

Ha dabvar asher haza

Yeshaâyahu Ben-Amoç

âl Yehuda wi Yerushalaym:

2.

We haya be aharit ha yamim

Nakhon yiheyé har beyt Adonay

be rosh hé harim

we nissa' mi gebváót,

we naharu ëlaw kol ha goyim.

3.

We halekhu âmmim rabbim

we ameru: "lekhu we naâlé el har Adonay,

el beyt Elohë Yaâqov –

we yorënu mi derakhaw,

w nëlekha be orhotaw,

kiy mi Çiyon tëçë tora

u debvar Adonay mi Yerushalaym.

4.

We shaphat beyn ha goyim,

we hokhiah le âmmim rabbim,

we khittetu harbvotam le ittim

wa hanitotëhem le mazmërot;

we lo' yissa' goy el goy hérev,

we loy' yilmedu ôd milhama.

II

5.

Beyt Yaâqov – lekhu we nëlekha!

be or Adonay;

kiy natashta âmmekha – beyt Yaâqov!

־־־־־־־־־־־־

PÉREQ HA YOD-ALEPH

1.

We yaça' hoter mi gézâ Yishay

we nëçer mi sharashaw yiphré.

2.

We naha âlaw ruah Adonay, –

ruah hokhma u bvina,

ruah êça u gebvura,

ruah dâat we yir’at Adonay.

3.

Wa hariho be yir’at Adonay,

we lo' le mar’e êynaym yishpot,

we lo' le mishmâ oznaw yokhiah.

4.

We shaphat be çédeq dallim,

we hokhiah be mishor le ânewë áreç,

we hikka éreç be shëbvet piw

u be ruah sephataw yamit rashâ.